Anasayfa  o  
leti im o  
  Dileriz, Bir ok sevmediginiz rahats zl klar ifal bitkilerle sizi terkeder.
 

 

A z kokusu, insan olumsuz etkileyen bir durum olarak bilinir.

Eri kinler veya k klerin, ya amlar nda mutlaka a z kokusundan ikayet i olduklar zamanlar olmu tur. Baz lar n n ise, bu durumdan ik yeti kroniktir.

A z kokusu; etkiledi i bireyler i in sosyal ve psikolojik y nden olumsuz bir durum haline gelmi tir.

K t a z hijyeni , di ler zerindeki g da birikimi, a zdaki r k kaviteleri , ekim yaralar , lserler , dental ve tonsiller, apseler (di ve bademcikle ilgili apseler) ; gingivitis, periodontitis ve stomatitis gibi di eti hastal klar , a z kurulu u , k ll dil gibi a z i indeki problemlerden olu tu u gibi, remi , diabetik ketoasidoz , karaci er rahats zl klar , kronik pulmoner hastal klar , mide rahats zl klar gibi sistemik nedenlerle de g r lebilir.

Di hekimleri a z kokusunun, lokal mi, yoksa sistemik fakt rlere mi ba l oldu unu tespit etmeli ve do ru te hisi koyup ona g re tedavi y ntemini belirlemelidir.

Solunum sisteminden gelen hava , a zdan d ar yay l rken oral kavitedeki (a z bo lu u) k t kokulu u ucu kar mla birle erek d ar kar ve ki ilerin kendisini de, evresini de rahats z eden ho olmayan kokular olu ur.
Bu konuda yap lan ara t rmalar sonucunda a z kokusu vakalar n n o unlu unun oral kaviteden kaynakland tespit edilmi tir.
K t a z kokusunun olu mas na etki eden fakt rler aras nda, t k r n nemli rol oynad kabul edilmektedir.
Sa l kl a zdan al nan t k r e g re , periodontitisli a zlardan al nan t k r n daha h zl koku tu u belirtilmi tir.

Aktif periodontitisli hastalardan al nan t k r kte ok par alanm epitel h cresi vard r . Ve bu h creler nemli l de bakterilerle kapl d r. Ayr ca t k r kte zarar g rm l kositler de mevcuttur. L kositler, ok miktarda k k rt ta yan aminoasitlere sahiptir ve bunlar u ucu s lf r bile i i retiminde kullan l rlar. L kositler, periodontal hastal klar s ras nda g ederek , periodontal hastal kl bireylerin t k r klerinda artarlar.

Hem oral mukazadan serbest epitelyal h creler , hem mikroorganizmalar, hem de l kositler bakteri pla na dahil olup dilin arka y z yle , di lerin fizyolojik ve mekanik temizlemeye uygun olmayan b lgelerinde toplan r. Periodontitisli hastalarda bu duruma bir de di etlerinden olu an kanaman n eklenmesi ile tablo daha da a rla r.

A z kokusu olu umu t k r k ak m n n azalmas , uzun s re besin ve s v lar n al nmamas na da ba l d r.

Uyku hali buna iyi bir rnektir. Sabah kalk nca hissedilen a z kokusu bu durumla ilgilidir.

A r t t n i imi, zellikle sigara t ketimi yaln zca k t kokulu nefes olu turmakla kalmay p , bir de k ll dil durumuna yol a ar ki bu da besin art klar n n ve t t n kokusunun tutulmas na neden olur. Ayr ca t k r k salg s nda azalma ve hastal k durumunun iddetle art na neden olur. Dilin arka b l m mekanik olarak temizlenemedi i i in birikimler orada olu ur. o u a z kokusu durumlar n n tedavisine dilin f r alanmas ile ba lan r.

Protez di ler, uygun yap lmam kuron ve k pr ler, a z dokusuna uygun olamayan materyaller de a z kokusunu olu turan fakt rlerdendir.

Halitozis olu turabilecek di er durumlarsa postnatal s zmayla karakterize kronik sin zitis , faranjitis, tonsillitis, sifilitik lserler, burun t m rleri , a z t m rleri , kronik bron itis ve orofarengial kavitelerin habis neoplazmalar d r.

Nefesteki kokunun yo unlu u ya la birlikte artar. Ayr ca farkl ya gruplar n spesifik a z kokular tespit edilmi tir.

Buna g re ya lar 2-5 y l aras nda de i en k k ocuklar, tonsillerinde bar nan besin ve bakterilerden t r olu an bir a z kokusuna sahiptir.
Orta ya grubundaki ki ilerde ok iddetli bi imde sabah nefes kokusu olu ur.
leri ya grubundakilerde ise a z kokusu temiz olmayan protez ve ak kanl n yitiren t k r n koku mas ndan kaynaklan r.

Sistemik hastal klar sonucunda da a z kokusu olu ur. Bu durumun en iyi bilinen rne i diabettir. Bu hastalarda a zdan aseton , tatl , meyva kokusu duyulur.
Nefesteki amonyak ve idrar kokusu , remi ve b brek yetmezli ini akla getirmektedir.
Ciddi karaci er yetmezli inde nefes tatl ms bir amin kokusu , taze kadavra kokusuna benzemektedir.
Tatl bir asit kokusu, akut romatizmal ate i a r t r r. K t koku mu nefes , r m et kokusuna benzer , bu da akci erin apsele mesine ya da bron iltihab n n yay lmas yla olu an bron iyektaziye i aret eder.
Gastrointestinal bozukluklarda da nefes kokusu k t d r. Duygusal y k mlar da sindirimi etkiler ve v cut kimyas bazen nefesi etkileyebilir.

C vitamini yetersizli i ile olu an Kronik skorb t hastal olan ki ilerde de k t kokulu nefese rastlan r.

Yenilen yiyecekler de a z kokusunda nemli rol oynar. Bir vejeteryan, ok fazla et yiyen bir ki iden daha az halitozise sahiptir. nk sebzelerde protein maddelerin y k m r nleri ok azd r.

Et genellikle ya i erir ve gastrointestinal sistemde olu an u ucu ya asitleri kana absorbe edilip nefesle salg lan r. Sar msak, so an , p rasa, alkol vb. maddelerin dola m sisteminde nce absorbe edilip sonra da akci erlerce hava olarak d ar ya verilmesiyle k t koku olu ur. A r alkol i imi mikrobiyal floran n de i iminde ba l ca rol oynar ve halitozis olu turan koku fermente edici organizmalar n poliferasyonuna neden olur.

A l kta olu an a z kokusu; pankreatik s v n n midede a l k periyodunda bozu mas ndan kaynaklan r. Bu kokunun giderilmesi kolayd r. Hatta di f r alamas yla bile ortadan kald r labilir.

la lar n sistemik etkisine ba l olarak da halitozis olu abilir. Baz antineoplastik ajanlar, antihistaminler, amphetaminler, trankilizanlar, di retikler, fenotiaminler , atropin benzeri ila lar t k r k retimini azalt rlar ve b ylece oral kavitenin kendi kendini temizleme yetene i azalm olur ve buna ba l halitozis olu ur.

Ya lanma, ok sigara i imi , t k r k bezi aplazisi, 800 raddan fazla radyasyon tedavisi, kad nda menopoz, y ksek ate , dehidratasyonlu sistemik ve metabolik rahats zl klar, a r baharat kullan m a z kurulu una neden olur ve bu y zden de halitozis olu ur.

Di hekimi a z kokusunun tan m n yapmak i in nce iyi bir muayene yapmal , ald anamnezleri dikk tlice incelemeli , basit y ntemlerle koku ayr m n yapmal d r.

Sistemik hastal klarda olu an kokular i in medikal kons ltasyona gidilmelidir. Kokular n lokal ya da sistemik fakt rlerden olu tu unun belirlenmesi oral kaviteden veya akci erlerden kaynakland n n belirlenmesi i in hastaya basit bir y ntem uygulan r.

Di hekimi hastadan dudaklar n s k ca kapatmas n ve nefesini burun deliklerinden b rakmas n ister. Bu durumda koku on cm. uzakta duran ba ka bir ki i taraf ndan de erlendirildi inde, koku varsa sistemik fakt rlerden kaynaklan yor demektir.

Hasta parmaklar ile burnunu t kay p , dudaklar n da kapat p soluk vermeyi bir an i in durdurduktan sonra a p soluk verdi inde koku a z yoluyla ortaya k yorsa kokunun oral kavitedeki lokal fakt rlerden kaynakland s ylenebilir.

Koku bu ekilde basit bir y ntemle de erlendirilebilece i gibi, denemesi ve tekrar kolay olan gaz l en monit rlerle de l lebilir. Yap lan klinik al malarla lokal fakt rlerin neden oldu u a z kokusu olgular n n %90'n n ba ar ile tedavi edilece i tespit edilmi tir.

Patolojik ve nonpatolojik orijinli halitozis genellikle patolojik durumun tedavi edilmesi ve oral hijyenin iyi derece de yerine getirilmesi ile d zelir.

Periodontal ceplerin yok edilmesi , oral hijyenin geli tirilmesi g da birikimine sebep olan yerlerin d zeltilmesi, r k di lerin tedavisi , restorasyonun m mk n olmad durumlarda di ekimi , di eti hastal klar n n tedavisi ile a z kokusu ortadan kald r l r.

Yemek sonras dil ve di lerin f r alanmas yla da a z kokusu etkili oranda azalt labilir.

A z kokusunu olu turan bile enlerin birincil alan dildir. Sabah iddetli a z kokusundan ikayet eden ki ilerde di lerin ve dilin yemek sonras f r alamas ve a z n bir gargara ile alkalanmas ile sorun kontrol alt na al nabilir.

Protez kullananlar protezlerini f r alayarak ve dezenfektan sol syonlarda tutarak temizlemelidirler.

A z kokusunu nlemek i in do al kaynaklardan da yararlan labilir. Nane bunlardan biridir. Naneli sak zlar, ekerler kullan labilir. Nanenin t k r k zerinde de etkisi vard r. Naneli r nlerin emilmesi t k r k oran n art racak, t k r n al kanl n d zenleyecek , yiyecek art klar n n b ylelikle uzakla mas bir l de sa lanacakt r.
Sak z i nemek, i neme kaslar , yanak ve dilin i neme hareketleri ile yak ndan ilgilidir. Sak z besin art klar n n ta nmas ve uzakla t r lmas ile oral kavitenin temizlenmesini sa lar.

A z sular , kokulu r nler, naneli a z spreyleri nefesteki kokuyu ge ici olarak nlemeye yarayacakt r.


Dr. F sun Aydo an
stanbul - 06.06.2001
http://sufizmveinsan.com

Pop ler Bilim Dergisi
Temmuz 2001

 




 
Copyright 2007 Ermi Attar   
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -   
Desing & Powered : xir